Kahve üretimi Antalya’da başladı

yaşar dağtekin – kahve meyvesi

Uzun yıllar Almanya’da yaşayan Yaşar Dağtekin, son 15 yıldır Gazipaşa’nın Yakacık Mahallesi’nde tropik meyve yetiştiriciliği üzerine planlı çalışmalar yapıyor. Yaşar Dağtekin, açık arazide avokado, ejder meyvesi, licthi, pasiflora, mango, papaya, longan gibi sıcak iklim meyvelerini başarıyla yetiştirmektedir. BATEM (Batı Akdeniz Tarımsal Araştırmalar Merkezi Enstitüsü) ve Akdeniz Üni. Ziraat Fak. ile birlikte tropik/subtropik meyve üretimi gerçekleştiren Yaşar Dağtekin son olarak kahve ağacından ürün elde etmeyi başardı.

Yaşar Dağtekin, 2005’te Gazipaşa’ya yerleştim. Tropik meyvelerden avokado, muz yetiştirmekle çiftçiliğe başladım. Benim kahve ağacına zaafım vardı. Anaç bulup kahve fidesi yetiştirdim ve üretip çoğaltmaya başladım. İlk başlarda zor oldu ama tekniğini öğrenince yeni fideler çimlendirip çoğaltmaya başladım. Şimdi ekilmiş 50-60 fide ve ağacım var. Ayrıca serada deneme amaçlı diktiğim fideler var. Kahve ağaçlarım dışarıda, Yakacık ikliminin Aralık-Şubat ayları arasında biraz soğuk; dallar ve yapraklara soğuk zarar veriyor, ama yarı kapalı serada muazzam başarı elde ettim. Hem verim yüksek hem ağaç zarar görmüyor. Akdeniz Üniversitesi bu konuda rapor hazırladı.

yaşar dağtekin – kahve meyvesi

Kahve meyvesinin hasat zamanı: “Kabuğu kiraz kırmızı rengini alınca toplanması gerekiyor. Bir taraftan da çiçeklenme başladı. Bugünlerde tamamıyla toplamamız gerekiyor. 10’un üzerinde meyve veren ağacım var. Bir fide 3 yaşından itibaren meyve vermeye başlar. Bir ağaçtan 2-3 kilogram meyve alırsak büyük başarı. Bizim bahçemizdeki ağaçlardan 20 kilogram ürün hasat ettim. Kahve meyvesi toplandıktan sonra kabuğundan ayrılması için 2-3 günden bir haftaya kadar suda bekletilmesi gerekiyor, “Fermente oluyor. Ondan sonra kabuğundan çekirdekleri elle veya makineyle ayrılıyor. Yeşil çekirdek kahve elde etmiş oluyoruz. Yani ithal ettiğimiz kahve şeklinde üretimimiz. Bunun kavrulması gerekiyor. Türk kahvesi veya diğer kahve türleri için çeşitli kavurma teknikleri var.

Türkiye’de ilk defa kahve meyvesi üretimi yapan Yaşar Dağtekin, “Uzun sürede getirisi olmayan, emek verilmesi gereken bir şeydi ve bugün üretimde başarılı olduk. İnşallah ileride daha da iyi olacak. Türkiye’nin iklim şartları, aslında her şeyin yetişmesine müsait. Hele bu güneş, su ve toprakta yetişmeyecek hiçbir şey yok. Burada bizim yaptığımız ar-ge çalışması, deniyoruz ve üreticilere örnek olmak istiyoruz. Şu anda burada üretilen kahveleri satın alma durumu yok. Amacımız ejder meyvesinde olduğu gibi üst düzey bir tanıtım” Kahveye yatırım yapacak kişiler olursa, “Bir sera kurar, bunun ispatı burada ve inşallah o seviyelere de geleceğiz. Şu anda yatırım yapacak kişiler arıyoruz. Örneğin muza önemli teşvik veriliyor.

Kahve petrolden sonra dünyada ticareti en çok yapılan ürün. Bizde niye üretim olmasın. Tamamen ihtiyacı karşılamasa bile belirli miktarda üretilebilir ve yavaş yavaş ileride muz gibi üretimi artabiliriz”

Kahve ilk defa Etiyopya-Kaffa bölgesinde keşfedildi. Yemen’de 13. yüzyılda fırınlanan kahvenin ortaya çıkışı; bir çobanın yorgun ve uyuşuk keçilerin kahve meyvelerini yemesiyle canlanmasına dayanır. 15. yüzyılda Yavuz Sultan Selim döneminde Yemen Valisi Özdemir Paşa, kahveyi İstanbul’a getirir. Saraydaki kahveci başı, sır tutmasını bilen bilge kişiydi. Venedikli tüccarlar, 1600’lerde kahveyi İstanbul’dan Avrupa’ya götürdüler. 1645 yılında İtalya’da bir ‘kahvehane’de satılmaya başlanır.

yaşar dağtekin – kahve meyvesi


Bölgede tropik meyve türü mangonun 7 yıldır ar-ge ve fide üretimini yapan Mustafa Ezici ise “Türkiye’de kahve üretimi yok ve Yaşar beyin ar-ge projesi var. Şu anda hasat yapılıyor. Biz 7 yıl önce mangoyu başlattık ve fidesini üretip satıyoruz. Türkiye bir süre sonra mangoda Avrupa’ya ihracatçı duruma gelecek. Mango dışında litchi, longan, papaya gibi 27 çeşit tropik meyve yetişiyor. Bunlara devlet teşvik verirse özellikle orman arazilerinde zeytin ve diğer meyvelerde olduğu gibi, ciddi miktarda üretilebilir. Bunların üretimini yaygınlaşırsa Türkiye bu tropik meyvelerden kısa sürede 1 milyar doların üzerinde ihracat geliri elde edebilir. Bu durumda hem çiftçi zenginleşir, Türkiye’ye döviz girer ve ithalatı da önlemiş oluruz. Örneğin mango muzun beş katı, narenciyenin on katı para kazandırabiliyor” 

Tropikal Meyve Bahçesi Maliyeti

ejder-meyvesi

Tropikal meyvelere ilgi her geçen gün artıyor. Pazar sürekli büyüyor. İşte yatırım yerleri ve maliyetleri.

PEPİNO, papaya (ağaç kavunu), physalis (altın çilek), avokado, ananas, blue berry (yaban mersini), mango… Bunlar Türkiye’de yetiştirilmeye başlanan 26 çeşit tropikal meyveden sadece birkaçı. Tropikal meyveler yakın zamana kadar sıcak iklim bölgelerinden ithalat yoluyla geliyordu. Gerçi hala da büyük bir kısmı dışarıdan geliyor. Ancak son yıllarda Türkiye’de de üretilmeye başladı. Daha çok turizm bölgelerindeki otellerde ve lüks semtlerdeki manavlarda rastladığımız tropikal meyveleri artık market raflarında, manavlarda, kurutulmuş halleriyle aktarlarda bu meyveleri görmeye başladık.

Halen Türkiye’de yaygın olarak üretilen iki tropikal meyve var. Bunlar muz ve kivi. Muzun geçmişi daha eski. Kivi ise son 10 yıldır özellikle Karadeniz Bölgesi’nde fındık ve çaya alternatif ürün olarak hızla yaygınlaştı. Dergi olarak kivi ve muz haberini daha önce yapmıştık. Şimdi de üreticisine ciddi anlamda para kazandıran bu iki ürünün dışındaki tropikal meyvelerin Türkiye’deki şansını araştırdık.

Tropikal meyvelerin üretimi çok yaygın değil. Türkiye çapında sadece 4 bin dekarlık alanda tropikal meyve üretiliyor. Yani henüz resmi istatistiklere girecek boyutta bir üretim yok. Ağırlıklı olarak Mersin ve Antalya sahil şeridinde üreticilere rastlamak mümkün. Ancak son dönemlerde bazı meyve gruplarına Türkiye’nin her yerinden ilgi olduğu gözleniyor.

TROPİKAL MEYVE ÜSSÜ ALANYA

Tropikal meyve deyince akla gelen ilk yerlerden biri kuşkusuz Alanya. Zaten 4 bin dekarlık toplam üretim alanının büyük kısmı da bu ilçede yer alıyor. Alanya Ziraat Odası Başkanı Turgut Musluoğlu, “İlçemizde tropikal meyvelerden muz ve avokadodan sonra dragon fruit (ejder meyvesi), custard apple (Hint ayvası), longan (kedigözü), mangis, salak meyve olarak tanınan, görünümü fındığa benzeyen pondoh gibi 26 çeşit tropikal meyve yetiştiriyoruz” diyor.

Musluoğlu, Tükiye’de ilk kez Alanya Ziraat Odası Meyvecilik Üretim İstasyonu’nda yetiştirilen dragon fruit, custard apple, longan, mangis, salak pondoh, belimbing, jambu bangkok, jambu bıjı, rambutan rapiah meyvelerinin fidanlarını da kıyı bölgelere göndermeye başladıklarını söylüyor. Tropikal Meyve Üreticileri Birliği kurmak için hazırlık yaptıklarını açıklayan Musluoğlu, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Halen Alanya’da 26 çeşit tropikal meyve üretiliyor. Üreticilerin bu alana daha fazla yönelmesi için tüketimin artması gerekiyor. Üretici seralarda da aynı reaksiyonu gösteriyor. Hangi tür karlıysa ona dönüyor. Avokado 20 yıldır üretiliyor ve 5 çeşidi var. Pepino da yaygınlaşmaya başladı. Son yıllarda papaya (ağaç kavunu) üretimi de artıyor. Guava, ananas, altın çilek, mango ise yeni yeni üretilmeye başladı. Küçük bahçeler var henüz. Alanya Ziraat Odası olarak 26 çeşit tropikal meyvenin fidelerini üretiyoruz. Bu alana girmek isteyen üreticilere eğitimler veriyoruz. Batı Akdeniz Araştırma Enstitüsü ile ortak çalışmalar yapıyoruz. Altın çilek, Başbakan’ın satın almasıyla medyatik oldu. Ancak üretimi henüz çok yaygın değil. Kürşad Tüzmen, ‘Mersin’de altın çilek ekiminin öncüsü oldum’ diyor. Ancak ondan önce Alanya’da altın çilek üretimi vardı. Tarım Bakanlığı bu ürünler için henüz destek vermiyor. Desteklense mutlaka üretimi artacaktır. Rahatlıkla dışarıya da ihraç edilebilir. Yeni üreticilerin bu alana girmesini tavsiye ediyorum.”

Antalya’nın diğer bölgelerinde ise durum biraz farklı. Buralardaki çiftçi ticari pazarı daha yaygın olan domates, biber, patlıcan, kabak gibi geleneksel ürünleri tercih ediyor. Antalya Ziraat Odası Başkanı Halil Ordu, tropikal meyvelerin henüz hallere ve pazara girebilecek hacme ulaşmadığını belirterek, “Antalya’daki üreticiler geliri yüksek domates, biber, kabak, patlıcan gibi sera ve tarla ürünlerine ilgi gösteriyor. Tropikal meyvelerse meraklıları tarafından yetiştiriliyor. Bir de marketlerin talebi üzerine. Büyük bahçeler ve hale girecek ölçüde üretim yok. Bazı tropikal meyveler Türkiye’nin damak zevkine uygun değil. Yaygınlaşması çok zaman alır gibi görünüyor. Yetiştirenler de zaten çoğunu otellere satıyor.”

ŞANSLI TROPİK MEYVELER

Halen tropikal meyvelerle ilgili Mersin ve Antalya’daki tarım müdürlükleri ve araştırma enstitüleri bazı çalışmalar yürütüyor. Pazar şansı en yüksek ürünler pepino, altın çilek, papaya, avokado, ananas ve mango olarak gösteriliyor. Bu ürünlerin hem yetiştirilmesi hem de pazar bulma şansı yüksek.

Batı Akdeniz Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü Müdürü Suat Yılmaz, muz ve kivi dışındaki tropikal meyvelerin yaygınlaşmasının damak zevki nedeniyle zaman alacağını düşünüyor: “Üretim henüz çok az. Ciddi cirolar yok ortada. Pepino bir ara modaydı ama eski popülaritesini kaybetti. Tropikal meyve üretimi çok az olduğu için henüz pahalı. Ama yaygınlaşmaya başladığında makul fiyatlara gelecektir. Bu ürünlerin üretimi yakın zamanda olmasa da orta vadede yaygınlaşır.”

Tüm Türkiye’ye Fidan Satılıyor

Alanyalı Bahtiyar Uzun, hem fidan satışı yapan hem de bahçesi olan bir girişimci. Aslında onun için tam bir tropikal meyve gönüllüsü denilebilir. www.tropikalmeyveler.com adlı internet sitesiyle tropikal meyveleri geniş kitlelere tanıtıyor. Pepino, altın çilek ve avokado fidelerinin satışını yapan Uzun, “Altın çilek Başbakan’ın satın almasıyla çok tanınır hale geldi. Hakkari’ye de Edirne’ye de fide gönderdik. Bu ürün domates ve biberin yetiştiği her yerde yetişebilir. Fide fiyatları 0.75-1 TL. Yılda 100 bin civarında fide satışı yapıyoruz. Çiftçiler, alternatif ürün olarak tropikal meyveleri gündemlerine almalı. Kazançlı bir iş olacak” diyor.

Dilimlenmiş ürünler market raflarında

İdeal Tarım, “Verita” markasıyla tropikal meyve pazarlıyor. Şirket, bu ürünleri ithalatın yanı sıra yerli üreticilerden de temin ediyor. Bir yandan da kendi tropikal meyve bahçelerini kurmak için de hazırlık yapıyor. Özellikle kivide uzman olan Verita’nın ürün çeşidi oldukça zengin. Tropikal meyvelerin tüketiminin zor olduğunu gören İdeal Tarım, dilimlenmiş, yemeğe hazır paketli ürünlerini piyasaya sürdü. Mango, hindistancevizi, avokado ve kivilerin dilimlenmiş halini zincir marketlerde bulmak mümkün.

İdeal Tarım Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Birincioğlu, Türkiye’deki tropikal meyve üretimiyle ilgili şu değerlendirmeyi yapıyor: “Ülkemizdeki üretim ihtiyacı karşılayamadığı için ithalat yapılıyor. Biz özellikle kivi konusunda önemli çalışmalar yaptık ve üretimin artmasına katkıda bulunduk. Ananas, altın çilek ve pomelonun, iyi bir çalışmayla ileride ihracatı yapılabilecek ürünler arasına girebilir. Ancak bunun için standart ve yaygın üretim olması lazım.

Aslında Türkiye tropikal meyve konusunda aslında kendine önemli bir şans yaratabilir. Bu ürünler çok uzak bölgelerden getirilip ağırlıklı olarak Avrupa pazarlarında satışa sunuluyor. Türkiye’de üretilse daha taze şekilde bu pazarlara ulaşmasını sağlarız. Ancak üretimin artması için üreticinin önünü görmesi lazım. Örneğin altın çilek henüz raflarda yaygın bir ürün değil. Önce talep gelecek ki üretici bu ürüne yönelsin. Belli bir üretime ulaşılıp maliyet-fiyat dengesi oluşturulabilirse dış pazarlara kolaylıkla satılabilir.”

Tropikal meyve bahçesi kaça kurulur?

Meyve türüne göre dekar başına maliyetler değişiyor. Örneğin bir altın çilek bahçesi 3 bin 500, fejeyo 6 bin, pepino ise bin 500 TL’ye kurulabiliyor. Tropikal meyve bahçesi kurmanın maliyeti bin 500 ile 6 bin TL arasında değişiyor.

Dilimli tropikal meyve fiyatları (125 gram/TL) *2010 fiyatları
Mango 4.90
Hindistancevizi 3.45
Ananas 3.45
Kivi 3.45
Karışık 4.44

Dilimsiz tropikal meyve fiyatları (Kg/TL)* 2010 Fiyatları
Altın çilek 60 
Passiflora 45 
Pepino 20
Fejoya 60
Guava 100
Kudret narı 40
Ananas 10
Avokado 10
Hindistancevizi 15
Mango 15
Zencefil 13

Belli başlı tropikal meyveler
Ananas
Avokado
Blu berry
Curuba
Çerimoya
Durian
Fejoya
Granadilla
Guava
Hindistancevizi
Jack
Jambu
Kaju cevizi
Kankat
Karambola
Kiwano
Kivi
Kuşkonmaz
Liçi
Lime
Mango
Mangosten
Muz
Papaya
Passiflora
Physalis (altın çilek)
Pikan cevizi
Pitaya
Pomelo
Rambutan
Tamarillo
Zencefil

Para dergisi | İdriz Çokal

Yorumlar

 Mehmet Selim Erden
 Ananas bahçesi kurmak istiyorum. Fide veya tohumunu nerede bulabilirim?
 Korçekmez
 Ananas fidesi aramanıza gerek yok. Marketten bi tane ananas alın o yeşil
kısmını sap kısmı yani orayı kesin ama az meyvenin etli kısmını da alacak şekilde. toprağa yada suya koyun.işte size ananas fidesi.marketten aldığınız anansların yeşil kısımlarını atmayın. Evde de saksıda da yetişiyor ama kar görmeyecek.
 ercan ince
Mango papaya ve ananas fidanı arıyorum lütfen bilgilendirin.
 YUSUF GEZGİN
 TARÇIN FİDANI ARIYORUM
KAJU FİDANİ ARIYORUM
.mango fidesi almak istiyorum
Harun. pepinonun yıllık geliri nekadar
 mahmut
 mango fidanı neren alırım?